Bir işletmenin elektrik altyapısını değerlendirirken yalnızca tüketilen aktif enerjiye bakmak yeterli olmayabilir. Motorlar ve diğer yüklerin çalışma biçimi, tesisin şebekeyle olan reaktif güç alışverişini de etkiler. Kompanzasyon, bu ihtiyacın uygun ekipman ve kontrol düzeniyle yönetilmesine yardımcı olur.
Mevcut bir kompanzasyon panosunun bulunması, tesisin bütün çalışma koşullarında doğru dengelendiği anlamına gelmez. Üretim kapasitesinin artması, makinelerin değişmesi veya vardiya düzeninin farklılaşması yeniden değerlendirme gerektirebilir.
Aktif, reaktif ve görünür güç
Aktif güç kW, reaktif güç kvar, görünür güç ise kVA ile ifade edilir. Güç faktörü P/S oranıdır. Sinüzoidal koşullarda bu oran cosφ ile ifade edilebilir. Harmonik içeren yüklerde yalnızca faz açısına bakmak, toplam güç faktörünü açıklamak için yeterli olmayabilir. Schneider Electric — Güç faktörü (yeni sekmede açılır)
Bu ayrım işletme içindeki iletişimde de önemlidir. “Tesisin gücü 100” ifadesi tek başına anlamlı değildir. Bunun anlık kW mı, sözleşmedeki bir güç değeri mi, yoksa trafo etiketindeki kVA mı olduğu belirtilmelidir. Aynı şekilde aylık kWh tüketimi ile anlık kW talebi birbirinin yerine kullanılmamalıdır.
Basitleştirilmiş kompanzasyon hesabı
Sinüzoidal ve endüktif yük kabulünde, mevcut cosφ değerini hedef değere taşımak için yaklaşık kondansatör gücü:
Qc = P × [tan(arccos(cosφ₁)) − tan(arccos(cosφ₂))]
P kW olarak girildiğinde Qc kvar çıkar. Bu ilişki güç üçgeninden elde edilir; gerçek pano seçimi için yükün zaman içindeki davranışı da değerlendirilir. Schneider Electric — Güç faktörü iyileştirmenin teorik temeli (yeni sekmede açılır)
Tamamen örnek olarak 80 kW aktif güce, 0,80 başlangıç ve 0,95 hedef cosφ değerine sahip bir yük düşünelim. Hesap yaklaşık 33,71 kvar verir. Bu, belirtilen çalışma noktasındaki teorik ihtiyaçtır. Doğrudan sabit 33,71 kvar bağlanacağı veya belirli bir standart pano seçileceği anlamına gelmez.
Tek ölçüm neden yeterli olmayabilir?
Bir işletme sabah tam kapasitede, öğle arasında düşük yükte ve gece birkaç yardımcı sistemle çalışabilir. Bu üç durum aynı reaktif güç ihtiyacına sahip değildir. Bu nedenle proje hazırlığında ölçümün ne zaman yapıldığı ve o sırada hangi yüklerin çalıştığı kaydedilmelidir.
İşletmenin paylaşabileceği yararlı bilgiler arasında tüketim kayıtları, vardiya saatleri, makine listesi, mevcut pano bilgileri ve geçmiş müdahaleler bulunur. Teknik ve ekonomik değerlendirmede ekipman, kurulum ve bakım giderleriyle olası faydalar birlikte incelenir. Schneider Electric — Uygun kompanzasyon seviyesinin belirlenmesi (yeni sekmede açılır)
Tesis büyüdüğünde hangi sorular sorulmalı?
- Yeni makineler aynı anda mı çalışacak, farklı vardiyalarda mı?
- Mevcut kompanzasyon sisteminin hangi kademeleri devreye giriyor?
- Düşük üretim saatlerinde de ölçüm yapılmış mı?
- Daha önce yapılan değişiklikler proje ve bakım kayıtlarına işlenmiş mi?
Bu sorulara verilen cevaplar, sahada hangi ölçümlerin yapılacağını planlamak için kullanılabilir. Bir arıza belirtisi görülmeden yalnızca parça eklemek yerine mevcut sistemin davranışı değerlendirilmelidir. Özellikle motorla birlikte yerel kompanzasyonda, kondansatör ve anahtarlama düzeni motorun özellikleriyle birlikte ele alınır. Schneider Electric — Asenkron motorların kompanzasyonu (yeni sekmede açılır)
Kompanzasyon her zaman aynı tasarrufu sağlar mı?
Her işletme için geçerli sabit bir tasarruf oranı söylenemez. Mevcut durum, çalışma saatleri, kayıplar, ölçülen değerler ve uygulanabilir tarife koşulları sonucu değiştirir. Bu yazı belirli bir reaktif enerji bedeli veya güncel tarife sınırı tanımlamaz; ekonomik hesap işletmenin kendi verileriyle yapılmalıdır.
Tesisinizde büyüme, yeni makine kurulumu veya tekrarlayan elektrik sorunları varsa mevcut altyapının değerlendirilmesi için bizimle iletişime geçebilirsiniz.